پیام خراسان

آخرين مطالب

نخستین های طهران/20

نخستین بانک ایرانی را انگلیسی ها ساختند شهرداری تهران

نخستین بانک ایرانی را انگلیسی ها ساختند
  بزرگنمايي:

پیام خراسان - نخستین بانک مدرن ایران توسط بارون جولیوس دو رویترز در شمال شرق میدان توپخانه مجلس در سال 1266شمسی رسما کار خود را آغاز کرد.

لرد انگلیسی وقتی پای ورقه امتیازنامه پر سود بهره‌برداری 60 ساله از معادن ایرانی را امضا کرد؛ ضمانت داد دریای خزر را با ماشین دودی به خلیج‌فارس متصل کند، گمرگ ایران را سر و سامان دهد و برای چاپ پول کاغذی بانکی را راه بیاندازد. قول و قراری که با اعتراض مردم لغو شد و تنها چیزی که باقی ماند ساختمانی در شمال شرق میدان توپخانه باقی ماند که نه تنها اولین بانک ایران شد که با سرمایه چهل هزار لیره وثیقه خسارت لغو امتیاز رویترز نخستین اسکناس ایران را منتشر کرد. عمارتی که حالا در روزگار ما قدیمی‌ترین قطعه و تنها یادگار دوران گذشته قدیمی‌ترین میدان پایتخت میدان امام خمینی (ره) است. ساختمانی با قدمت بیش از 80 سال که بخشی از آن به عنوان شعبه بانک تجارت فعالیت می‌کند.بانک شاهی اولین بانک ایرانی بود که در میدان توپخانه در قلب تهران شروع به فعالیت کرد.
تا پیش از تاسیس این بانک در دوران ناصرالدین‌شاه این صرافان عمده بودند که کاری را می‌کردند که بانک‌های امروز در شهرها انجام می‌دهند. صرافانی که بیش از 3000 سال امور تجاری را تسهیل می‌دادند. با این که نخستین پول کاغذی جهان در ایران با نام چاو در تبریز در زمان ایلخانان رایج شد اما تا زمان تاسیس همین بانک شاهی در میدان توپخانه سکه طلایی و نقره‌ای در معاملات در ایران رایج بود. چند صراف مشهور هم بودند که در ازای دریافت سکه‌های زیاد ورقه‌هایی را به عنوان برات انتقال پول را به دست می‌گرفتند. اما همین ضرب سکه هم با مشکلات زیادی رو به رو بود؛ مهمترین مشکل نبود یک ضرابخانه مرکزی در پایتخت بود.
گسترش تجارت با فرنگستان و سایر کشورها باعث شد تا گروهی از همین صرافان به فکر تاسیس بانکی شبیه آن چه در اروپا وجود داشت بیافتند. پیشنهاد راه اندازی بانک ملی ایران را برای نخستین بار حاج محمد حسن خان امین‌الضرب صراف و تاجر شناخته شده در نامه‌ای مفصل به ناصرالدین شاه داد و به او پیشنهاد کرد این بانک را با سرمایه مشترک ملت و دولت راه‌اندازی کند. اما ناصرالدین‌شاه به این درخواست توجهی نشان نداد. اما از آن جا که مرغ همسایه غاز است هنوز چندسالی از این پیشنهاد نگذشته بود که در سال 1266 شمسی در آخرین سال‌های سلطنت ناصرالدین شاه توسط شعبه شرکت هند شرقی در تهران این بانک راه‌اندازی شد. انگلیسی‌ها که برای گسترش تجارت خود در سرزمین‌های استعماری خود به دنبال راه‌اندازی بنگاه‌های مالی بودند امتیاز این بانک را از شاه گرفتند و با سرمایه قابل ملاحظه‌ای بانک را راه‌اندازی کردند. آن‌ها زمینی نسبتا بزرگ را در شرق میدان توپخانه انتخاب کردند و ساختمان بانک خود را با نام بانک جدید شرق ساختند. یک سال بعد بارون جولیوس رویترز که قبل از این امتیاز همه معادن ایران را از شاه گرفته بود توانست انحصار تاسیس بانک شاهی را به مدت شصت سال بگیرد. این امتیازنامه شامل حق انحصاری نشر اسکناس و معافیت از مالیات بود. رویترز همچنین زمین معتلق به بانک شاهی را هم خرید. سرمایه بانک شاهی بر اساس امتیاز نامه، چهار میلیون لیره انگلیسی به صورت سهام با نام و بی نام تعیین شد که تنها با انتشار سهام با نام اجازه فعالیت یافت.
در 1308 سرمایه گذاران این بانک خارجی تصمیم گرفتند تا ساختمان جدیدی به جای ساختمان قدیمی بسازند. کلنگ ساختمان جدید که همین ساختمان امروزی است در 19 دی ماه 1308 با حضور وزیران و نمایندگان کشورهای خارجی زده شد و ساخت عمارت جدید آغاز شد. مانند بسیاری از ساختمان‌های دوران پهلوی اول طراحی و ساخت این بنا را معماری ارمنی یعنی مارکار گلستیانس برعهده گرفت. ساخت این بنا حدود دویست و پنجاه هزار تومان هزینه برد. گلستیانس که همان زمان در حال اجرای طرح نیکلای مارکف برای ساخت پست‌خانه مرکزی تهران بود طراحی منحصر بفردی را در این بنا پیاده کرد که براساس اصول معماری ایرانی در دوران اوج بود. او ستون‌های بلندی را در فضای داخل بانک طراحی کرد که با دوره‌های تیزه‌دار و بهره‌گیری از چوب در پوشش سقف وامدار معماری دوره هخامنشی بود که از دید طراح آن یکی از دوران‌های پر رونق اقتصادی تاریخ ایران به شمار می‌رفت. گلستیانس برای این بنای جدید طرح سردری بسیار زیبا را در نظر گرفته بود که با نظارت خودش در کارگاه مهمترین کاشی‌ساز تهران یعنی استاد حسین کاشی‌پز انجام شد. نام بانک شاهی البته بعد از چند وقت روی کاشی‌های آن به بانک ایران و انگلیس خاورمیانه تغییر یافت. در سال 1331 که اجاره آن به پایان رسید این بانک به بانک بازرگانی واگذار شد و شعبه ایرانی بانک خاورمیانه به شرق دور منتقل شد. بانکی معتبر که با عنوان اختصاری HSBC همچنان یکی از مهمترین بانک‌های جهان است. اما این پایان ساختمان نخستین بانک ایران نبود که بعد از انقلاب اسلامی به بانک تجارت منتقل شد و هنوز یکی از دیدنی‌های تهران است.
پژوهشگر: فرزانه ابراهیم زاده


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

استعفای غیرمنتظره مهدی رسول پناه + متن استعفا از سرپرستی پرسپولیس

صحبت های جنجالی درباره اقدامات نامشروع ایجنت یحیی گل محمدی در پرسپولیس!

آیا پتانسیل سرمایه‌گذاری در بازار مسکن وجود دارد؟

مرگ مشکوک اعضای یک خانواده در مشهد در دست بررسی است

افزایش غلظت آلاینده‌های جوی در شهرهای صنعتی و پرجمعیت

پویش ملی پازل همدلی در خراسان شمالی آغاز شد

فرمانده بحران‌ در شهرها و کلانشهرها برعهده چه کسی است؟

تیم بسکتبال آویژه مشهد تیم کوچین آمل را شکست داد

پلمب باغ‌ ویلا به خاطر برگزاری عروسی 400 نفره

احتمال ریزش 40 درصدی قیمت خودرو‌ی خارجی

زمان شروع دوباره صدور ویزای آلمان در تهران

علت تعویق در افتتاح ایستگاه های جدید مترو

158 مبتلا به کرونا در خراسان جنوبی به طور سرپایی شناسایی شدند

صدور کمتر از 30 مورد جریمه عدم استفاده از ماسک

رییس سازمان اوقاف: دارالقران باید حلقه وصل مراکز آموزشی باشد

بحران شناسایی تعداد مبتلایان جدید کرونا در خراسان جنوبی

علم‌الهدی: در جامعه‌ای که بی‌عفتی در زن و مرد باشد، امنیت وجود ندارد

شریعتمداری در پیامی ویدئویی به چهارمین جشنواره ورزشی کارگران : کارگران امروز ایثارگرانه در صف اول مقابله با جنگ اقتصادی دشمن ایستاده اند

توضیحات فرماندار آبادان درباره درگیری دختر جوان

ایران، سفیر آمریکا در عراق را تحریم کرد

افزایش پذیرش گرمخانه‌ها تا 700 هزار نفر

منتظر اعلام زمان آغاز لیگ برتر فوتسال هستیم

مرگ مشکوک اعضای یک خانواده سه نفره در مشهد

فرماندهی انتظامی شهرستان ششتمد خراسان رضوی راه‌اندازی شد

فرماندهی انتظامی ششتمد در خراسان رضوی فعال شد

ابتذال مانعی برای برقراری امنیت در جامعه است

رونق کریدورهای تجاری جدید ترانزیت در مرز دوغارون را افزایش داد

ترانزیت در مرز دوغارون با رونق کریدورهای جدید تجاری افزایش یافت

آیت‌الله علم‌الهدی: افراد و جریان‌های ولنگار بزرگترین آفت امنیت هستند

پیشنهاد برپایی ایستگاه صلواتی توزیع ماسک

تست کرونای 5 بازیکن تیم شهرخودرو مثبت شد

3 واحد صنفی متخلف در مه‌ولات به اداره تعزیرات معرفی شدند

تشخیص بیماری پارکینسون با یک آزمایش پوستی ساده

چه کسانی گرفتار کووید 19 طولانی مدت می‌شوند؟/ سیاه ترین عوارض بلندمدت کرونا در انتظار بهبودیافتگان

با چند ترفند ساده، کودک لجباز خود را به غذا خوردن تشویق کنید

تقدیر از بانوان شاغل در نیروی انتظامی کیش

قتل در زاهدان، دستگیری قاتل در گنبد کاووس

دفاعیه مهم پرسپولیس برای بخشش عیسی آل کثیر

کودتای خاموش در پرسپولیس

خبر خوب برای پرسپولیس؛ بشار رسن ماندنی شد

ستاره جوان پرسپولیس به استقلال پیوست!!

4 میلیارد ریال درآمد صدور پروانه شکار به خراسان جنوبی اختصاص یافت

تمام احزاب آمریکا با ملت ایران خصومت دارند

آموزش غیر حضوری مدراس در خراسان جنوبی تمدید شد

نیاز مترو تهران به 5000 میلیارد تومان بودجه تعمیرات

25 خانه ورزش روستایی در خراسان رضوی به بهره‌برداری رسید

پنج بازیکن تیم شهرخودرو کرونا گرفتند

رکورد ابتلای روزانه به کرونا در خراسان جنوبی شکسته شد

امام جمعه بجنورد: هفته وحدت نماد همگرایی مسلمانان است

تاکسیران‌ها در انتظار اعلام قیمت تاکسی‌های یورو 5