پیام خراسان - یکم شهریورماه، همزمان با زادروز شیخالرئیس ابوعلیسینا، فیلسوف و حکیم نامدار جهان اسلام، در تقویم رسمی کشور به عنوان «روز پزشک» نامگذاری شده است؛ مناسبتی که نه تنها پاسداشت مقام تلاشگران عرصه سلامت، بلکه بازخوانی میراث علمی و دانشی دانشمندی است که با تالیف دایرهالمعارف «قانون در طب»، پایههای پزشکی نوین را برای سدههای متمادی در شرق و غرب جهان استوار ساخت.
به گزارش خبرگزاری صدا وسیما ، کتاب «قانون در طب» (القانون فی الطب) بیشک یکی از درخشانترین آثار تمدن اسلامی و ماندگارترین اثر در تاریخ علم پزشکی است.
در پهنه تاریخ علم و تمدن بشری، کمتر اثری توانسته است مانند کتاب «قانون در طب» تالیف حکیم و دانشمند برجسته ایرانی، حسین بن عبدالله معروف به ابنسینا، تاثیری شگرف، عمیق و پایدار بر علم طبابت بگذارد. این شاهکار که در سده پنجم هجری نگاشته شد، با نظم منطقی، روششناسی دقیق و جامعیت بینظیر خود، خط بطلانی بر پراکندگیهای دانش پزشکی پیشین کشید.
ابنسینا در این شاهکار پنج جلدی، با رویکردی ساختاریافته، تجربی و مبتنی بر استدلال عقلی، دانش طبی پیش از خود بهویژه مکتب بقراط و جالینوس را گردآوری، نقد، اصلاح و با تجربیات شخصی خود تکمیل کرد.
نظم منطقی و تبویب دقیق مطالب در پنج کتابِ این اثر، شاخصهای است که «قانون» را از سایر متون طبی متمایز میسازد:
۱. کلیات طب: شامل اصول بنیادین، تشریح، فیزیولوژی و بهداشت و پیشگیری.
۲. داروهای مفرد: بررسی خواص درمانی، طبیعت و کاربرد صدها ماده دارویی گیاهی، معدنی و حیوانی.
۳. بیماریهای اندامها (سر تا قدم): تشخیص و درمان بیماریهای موضعی اعضای بدن.
۴. بیماریهای عمومی بدن: مباحث مربوط به تبها، تومورها، جراحیهای اولیه و سمشناسی.
۵. داروهای مرکب (قرابادین): فرمولاسیون و ساخت ترکیبات دارویی.
اهمیت کتاب قانون تا بدانجا پیش رفت که پس از ترجمه به زبان لاتین توسط «ژرار کرمونایی» در قرن دوازدهم میلادی، به مدت بیش از پنج قرن به عنوان کتاب مرجع در دانشگاههای معتبر اروپایی همچون مونپلیه، لووَن و پادووا تدریس میشد.
نگاه پیشگیرانهمحور بوعلیسینا، تاکید بر رابطه تنگاتنگ روان و جسم (پزشکی روانتنی) و ضوابط دقیق او برای کارآزمایی و آزمایش داروها، اصولی است که امروز نیز در تاروپود علوم پزشکی مدرن جریان دارد.
ابنسینا در «قانون»، پزشکی را نه صرفاً یک فن، بلکه دانشی آمیخته با فضیلت و حکمت میدانست. در حالی که سوگندنامه بقراط بر اصل «عدم آسیبرسانی» (Non-maleficence) به عنوان رکن اخلاق پزشکی تاکید دارد، شیخالرئیس در آثار خود، بر مفهوم «طبیبِ حکیم» متمرکز است. از دیدگاه او، پزشک تنها مسئول جسم بیمار نیست، بلکه باید با سلوک اخلاقی و بهرهگیری از «طب روحانی»، آرامشبخشِ روان مضطرب بیمار نیز باشد.
فرا رسیدن روز بزرگداشت بوعلیسینا و روز پزشک، فرصتی مغتنم برای بازاندیشی در پیوند میان حکمت، اخلاق و دانش تجربی است. کتاب «قانون» تنها یک کتابنامه طبی نیست، بلکه نمادی از نبوغ، حقیقتجویی و اخلاقمداری پزشکی ایرانی-اسلامی است که در آن، سلامت جسم و اعتلای روح همگام با یکدیگر دیده شدهاند.