پیام خراسان - مشهد- همزمان با پیش‌بینی وقوع پدیده ال‌نینو و آغاز بارش‌های زودهنگام در خراسان رضوی، مسئولان نسبت به خطرات جبران‌ناپذیر ساخت‌وسازهای غیرمجاز در مسیل‌ها و آبراه‌ها هشدار جدی دادند.
خبرگزاری مهر- گروه استان‌ها، عاطفه وفائیان: با توجه به پیش‌بینی‌های اقلیمی مبنی بر وقوع پدیده «ال‌نینو» و تغییرات دمایی و بارشی در پاییز و زمستان امسال، خراسان رضوی در سطوح مختلف کشاورزی، مدیریت شهری و امدادی در حال آماده‌سازی زیرساخت‌های خود برای مواجهه با این شرایط جوی است. برآوردهای هواشناسی که از تغییر دمای حدود دو درجه‌ای در پاییز و آغاز زودهنگام بارش‌ها از اواخر مهرماه حکایت دارد، نشان می‌دهد که این پدیده در صورت مدیریت صحیح، می‌تواند فراتر از یک تهدید اقلیمی، به فرصتی برای تقویت منابع آبی و ارتقای بهره‌وری تبدیل شود.
در حوزه کشاورزی که ارتباط مستقیمی با پایداری امنیت غذایی دارد، تغییر رویکرد در برنامه‌ریزی‌های فصلی به یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر بدل شده است. اصلاح تاریخ کشت، انتخاب ارقام مقاوم در برابر سرما و خشکی و آماده‌سازی سریع زمین برای بهره‌گیری از بارش‌های زودهنگام، در کنار استفاده از پوشش‌های بیمه‌ای «تمام‌خطر» و حفاظت فیزیکی از زیرساخت‌هایی همچون انبارها، دامپروری‌ها، گلخانه‌ها و قنات‌ها، از جمله الزاماتی است که برای کاهش ریسک حوادث غیرمترقبه اقلیمی در دستور کار قرار گرفته است.
در کلان‌شهر مشهد نیز نگاه مدیریت شهری بر دو محور ایمن‌سازی فضای سبز و بهره‌برداری از روان‌آب‌های ناشی از بارش‌های شدید متمرکز شده است. در کنار اجرای برنامه‌های هرس اصولی و به‌موقع درختان برای به حداقل رساندن خسارات احتمالی ناشی از بارش‌های سنگین، مطالعات آبخیزداری و طرح‌های ذخیره‌سازی بیش از یک میلیون و ۲۰۰ هزار مترمکعب روان‌آب در نقاط مختلف شهر دنبال می‌شود؛ هرچند بهره‌برداری نهایی از این ظرفیت آبی، نیازمند تصفیه پیش از ذخیره‌سازی، مدیریت ورود آلاینده‌ها و فاضلاب و همچنین اخذ مجوزهای قانونی است.
در بخش امداد و نجات نیز، تجربیات سال‌های گذشته در مشهد موجب شده است تا آمادگی در برابر بارش‌ها و سیلاب‌های احتمالی در اولویت برنامه‌های آموزشی و عملیاتی قرار گیرد.
ارتقای دانش تخصصی امدادگران پیش از صدور هشدارهای جوی و همچنین آموزش‌های همگانی به شهروندان برای دوری از مسیل‌ها و آبراه‌ها در زمان وقوع بارندگی‌های شدید، بخش مهمی از زنجیره پیشگیری و تسهیل روند امدادرسانی در روزهای بحرانی پیش‌رو را تشکیل می‌دهد.
با این حال، حلقه وصل تمامی این تمهیدات در بخش‌های کشاورزی، شهری و امدادی، شکل‌گیری یک هم‌افزایی پایدار میان‌دستگاهی و همراهی عمومی است. جلوگیری از ساخت‌وساز در مسیرهای اصلی سیلاب و ایجاد انسجام عملیاتی میان سازمان‌های مسئول پیش از وقوع حادثه، تنها راهکاری است که می‌تواند از تکرار تجارب ناگوار گذشته جلوگیری کرده و ضمن کاهش بار عملیات‌های سنگین امدادی، زمینه عبور ایمن از پدیده‌های جوی پیش‌رو را فراهم سازد.
لزوم تصفیه و مدیریت آلودگی برای بهره‌برداری از روان‌آب‌های شهری در مشهد
مهدی یعقوبی، معاون محیط زیست و خدمات شهری شهرداری مشهد در تشریح اقدامات انجام شده برای ایمن‌سازی درختان در برابر شرایط جوی اظهار کرد: همه ساله درختان پهن‌برگ سطح فضای سبز در دو نوبت هرس تابستانه و هرس زمستانه انجام می‌شوند. هرس تابستانه عمدتاً برای شاخه‌های سرگیر، مزاحم و همچنین شاخه‌های سنگین که احتمال شکستن دارند صورت می‌پذیرد و در بحث هرس زمستانه نیز هنگامی که درختان خزان کامل می‌کنند و به خواب زمستانه می‌روند، فرآیند هرس به منظور حذف شاخه‌های اضافی و فرم‌دهی مناسب جهت رشد بهتر درختان انجام می‌شود.
معاون محیط زیست و خدمات شهری شهرداری مشهد افزود: در خصوص پدیده ال‌نینو و هرس درختان، برنامه‌ریزی لازم برای درختانی که نیاز به هرس دارند انجام شده است و در محورهای شاخص و اصلی سطح شهر این امر توسط سازمان پارک‌ها و فضای سبز و در سایر نقاط توسط پیمانکاران نگهداری فضای سبز مناطق ۱۳گانه صورت می‌پذیرد.
وی خاطرنشان کرد: با توجه به اینکه پدیده ال‌نینو اکثراً با بارش شدید باران همراه است، آسیب چندانی به درختان وارد نمی‌کند و معمولاً بارش برف سنگین باعث شکستن شاخه‌های درختان خواهد شد که این موضوع با هرس اصولی و به‌موقع درختان به حداقل ممکن خواهد رسید.
انجام مطالعات آبخیزداری برای هدایت روان‌آب‌ها
یعقوبی در پاسخ به پرسشی درباره آماده‌سازی بستر بوستان‌ها و کمربندهای سبز برای هدایت روان‌آب‌ها گفت: انجام عملیات ویژه ایجاد تشتک و بانکت‌های هلالی‌شکل (فلسی‌شکل) درختان و کاشت گونه‌های گیاهی مناسب در ارتفاعات کمربند سبز به جلوگیری از فرسایش بافت خاک و جلوگیری از سیلاب و روان‌آب کمک می‌کند و در خصوص هدایت روان‌آب‌ها و استفاده از آن، مطالعات آبخیزداری توسط سازمان پارک‌ها و فضای سبز در حال انجام است.
معاون محیط زیست و خدمات شهری شهرداری مشهد اضافه کرد: همچنین در بوستان‌های محلی سطح شهر، در قالب طرح سیویل پارک‌ها، هدایت و جمع‌آوری روان‌آب‌ها مدنظر قرار می‌گیرد.
پیش‌بینی ذخیره یک میلیون و ۲۰۰ هزار مترمکعب روان‌آب
وی در رابطه با فرصت‌محور بودن پدیده ال‌نینو و مهار روان‌آب‌ها اظهار کرد: مطالعات امکان‌سنجی استفاده از روان‌آب‌های سطحی در سال ۱۳۹۸ آغاز شده و در خروجی نتایج، ۵ نقطه مناسب جهت مهار و ذخیره‌سازی روان‌آب‌های سطحی شامل بوستان بهار در منطقه ۳، اراضی بوستان کوهشار در منطقه ۸، بوستان کرامت در منطقه ۶ و بوستان چهل‌بازه در منطقه ۱۱ (در دو نقطه) پیشنهاد شده است.
یعقوبی ادامه داد: در سال ۱۴۰۴ قرارداد مطالعات فاز ۲ اجرای سازه جمع‌آوری و ذخیره‌سازی روان‌آب در بوستان بهار در منطقه ۳ منعقد شده است و در حال اجراست که در فاز اول پیش‌بینی ذخیره ۳۰۰ هزار مترمکعب انجام شده است. با این حال، ورود آلودگی‌ها و فاضلاب به روان‌آب و مجوز آب منطقه‌ای از جمله چالش‌های اجرایی شدن این طرح است.
معاون محیط زیست و خدمات شهری شهرداری مشهد تصریح کرد: برابر مطالعات انجام شده در ۵ نقطه پیشنهادی، ظرفیت ذخیره‌سازی روان‌آب به حجم حداقل یک میلیون و ۲۰۰ هزار مترمکعب وجود دارد که در فاز اول، در بوستان بهار پیش‌بینی ذخیره‌سازی به میزان ۳۰۰ هزار مترمکعب انجام شده است.
تصفیه روان‌آب‌ها پیش از ذخیره‌سازی
وی در پاسخ به سوالی درباره تمهیدات لازم برای جلوگیری از ورود آلاینده‌های سطحی معابر به سفره‌های آب زیرزمینی گفت: بسته به آزمایشات از نمونه‌های برداشته شده از روان‌آب، قبل از ذخیره‌سازی، فرآیند تصفیه روان‌آب انجام خواهد شد. همچنین سعی می‌شود برداشت از نقاطی انجام شود که کمترین آلودگی را داشته باشد.
دوره‌های آموزشی هلال‌احمر خراسان رضوی برای مواجهه با پدیده‌های جوی برگزار شد
مریم یوسفی، معاون آموزش و پژوهش جمعیت هلال‌احمر خراسان رضوی در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به تمهیدات آموزشی جمعیت هلال‌احمر پیرامون پدیده‌های جوی و بارش‌های پیش‌رو اظهار کرد: آموزش مستقلی صرفاً با این عنوان ال‌نینو وجود ندارد، اما با توجه به تجربیات گذشته در مشهد و مطرح شدن بحث بارش‌های پاییز امسال، برگزاری جلسات به صورت وبینار در سایت آموزش همگانی جمعیت هلال‌احمر کشور دنبال شد و از اساتیدی که در این زمینه صاحب‌نظر هستند دعوت به عمل آمد تا این نشست‌ها برگزار شود.
معاون آموزش و پژوهش جمعیت هلال‌احمر خراسان رضوی افزود: محور اصلی این مباحث، ایجاد آمادگی در نیروهای خودمان، همکاران، امدادگران و فراگیران دوره‌های آموزشی است تا بدانیم در پی وقوع بارندگی‌ها و حوادث بعدی، چه وظایفی بر عهده داریم و باید برای چه شرایطی آمادگی داشته باشیم.
وی بیان کرد: مخاطرات تنها به سیل محدود نمی‌شود؛ خشکسالی، آتش‌سوزی جنگل و فرونشست نیز مطرح است که البته در خراسان رضوی فرونشست مشهد نسبت به سایر نقاط کشور در اولویت نخست بحران‌های آنی نیست، اما با توجه به تجربیاتی که طی سال‌های اخیر در مشهد داشتیم، اولویت ما آمادگی در برابر بارش‌ها و سیلاب‌ها است.
یوسفی در خصوص جزئیات و ساختار آموزش‌ها تصریح کرد: مراحل و وظایف امدادرسانی از لحظه اعلام حادثه تا انجام عملیات از قبل تعریف شده است و همکاران ما به وظایف خود اشراف دارند؛ تمرکز ما در این وبینارها بر بازه زمانی پیش از حادثه و تا پیش از صدور اخطارها است تا مشخص شود بر اساس پیش‌بینی‌های تخصصی اساتید و دانشگاهیان، با چه شدت و میزانی از بارندگی در پاییز و زمستان روبه‌رو خواهیم شد و باید برای چه سطحی از حادثه آماده باشیم.
معاون آموزش و پژوهش جمعیت هلال‌احمر خراسان رضوی همچنین به آموزش‌های همگانی برای شهروندان اشاره کرد و گفت: در سرفصل‌های آموزش همگانی هلال‌احمر، نخستین درسی که فراگیر در بدو ورود فرا می‌گیرد، مبحث آمادگی در برابر مخاطرات طبیعی از جمله سیلاب و نحوه دوری از مسیر سیلاب‌ها است.
وی خطاب به عموم مردم و دستگاه‌ها تأکید کرد: در وهله اول باید با همکاری ارگان‌ها، سازمان‌ها و مردم نظارت شود تا در مسیرهای اصلی سیلاب و مسیل‌ها ساخت‌وسازی صورت نگیرد تا در هنگام وقوع بارش‌ها مشکلی ایجاد نشود. همچنین در زمان وقوع حادثه، چنانچه از طریق رسانه‌ها یا شبکه‌های اجتماعی هشداری مبنی بر بارندگی شدید صادر شد، مردم از رفتن به سمت مسیر سیل‌ها و آبراه‌ها خودداری کنند و با تغییر مسیر یا استفاده از مسیرهای جایگزین، با نیروهای امدادی همکاری نمایند تا روند امدادرسانی تسهیل شود و حوادث ناگوار به حداقل برسد.
یوسفی با تأکید بر لزوم هم‌افزایی میان‌دستگاهی یادآور شد: پس از حوادث سال‌های گذشته در مشهد، جلسات و هماهنگی‌هایی میان مجموعه‌ها و مدیریت شهری شکل گرفت و اقداماتی انجام شد، اما انسجام و همکاری پایداری که انتظار می‌رفت برای حوادث بعدی شکل بگیرد، به طور کامل محقق نشده است. هلال‌احمر در حوزه امدادرسانی ایفای نقش می‌کند و به‌تنهایی قادر به رفع همه مسائل نخواهد بود؛ بنابراین ضروری است همه سازمان‌ها در کنار یکدیگر هماهنگ عمل کنند تا تجارب ناگوار تکرار نشود و نیاز به عملیات‌های امدادی سنگین کاهش یابد.
ضرورت تغییر رویکرد کشاورزی در برابر پدیده اقلیمی ال‌نینو
حبیب‌الله مقتدر، مدیر جهاد کشاورزی شهرستان قوچان با اشاره به پیش‌بینی‌های حوزه هواشناسی اظهار کرد: تحلیلگران معتقدند اگرچه شدت تأثیرپذیری خراسان رضوی از پدیده «ال‌نینو» نسبت به استان‌های جنوبی و غربی کمتر است، اما تغییر دمای حدوداً دو درجه‌ای در فصل پاییز و آغاز زودهنگام بارش‌ها از اواخر مهرماه، الزامات مدیریت زیرساخت‌های کشاورزی را به شدت تغییر می‌دهد.
مدیر جهاد کشاورزی شهرستان قوچان با بیان اینکه مدیریت صحیح این شرایط می‌تواند یک «تهدید اقلیمی» را به «فرصت تولید» تبدیل کند، بر ضرورت تغییر رویکرد در برنامه‌ریزی‌های فصلی تأکید کرد و افزود: اصلاح تاریخ کشت، انتخاب ارقام مقاوم در برابر سرما و خشکی، و آماده‌سازی سریع زمین جهت استفاده از بارش‌های زودهنگام، از ارکان اصلی موفقیت در فصل کشت غلات (آبی و دیم) است.
وی با تاکید بر اهمیت بیمه و مدیریت ریسک، از بهره‌برداران خواست برای تهیه بیمه‌نامه «تمام‌خطر» برای محصولات، به عنوان اصلی‌ترین ابزار مقابله با حوادث غیرمترقبه اقلیمی، اقدام عاجل کنند.
مقتدر گام سوم در مدیریت ریسک را حفاظت از زیرساخت‌ها دانست و تصریح کرد: بهره‌برداران باید آمادگی لازم برای جلوگیری از خسارات احتمالی ناشی از نفوذ آب در انبارها، مرغداری‌ها، دامپروری‌ها، گلخانه‌ها و همچنین حفاظت از چاه‌ها و قنات‌های انتقال آب را داشته باشند و اقدامات پیشگیرانه و محافظتی را به‌طور ویژه در آن‌ها اجرا کنند.
مدیر جهاد کشاورزی شهرستان قوچان خاطرنشان کرد: تمامی این نکات از طریق دوره‌های آموزشی، نشست‌های تخصصی، برنامه‌های ترویجی، فضای مجازی، رسانه‌ها و بازدیدهای فنی کارشناسان به اطلاع بهره‌برداران می‌رسد و ضروری است همگی در راستای پایداری امنیت غذایی، با آمادگی کامل برای مقابله با حوادث احتمالی ناشی از این پدیده اقلیمی گام بردارند.