پیام خراسان - بیرجند- سرپرست اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی خراسان جنوبی از بازنگری در نقشه آمایش کتابخانه‌های استان و ایجاد فضاهای اختصاصی برای نوجوانان خبر داد.
به گزارش پیام خراسان، مهدی نیازی ظهر چهارشنبه در نشست خبری به مناسبت هفته کتاب، کتابخوانی و کتابدار اظهار کرد: رسانه‌ها در تحقق اهداف فرهنگی و اجتماعی و افزایش آگاهی عمومی نقش مهمی برعهده دارند و می‌توانند با اطلاع‌رسانی مؤثر، زمینه هم‌افزایی دستگاه‌ها و مشارکت بیشتر مردم را در فعالیت‌های فرهنگی فراهم کنند.
وی درباره برنامه‌های هفته کتاب گفت: پیش از آغاز این هفته، جلسات مشترکی با اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی و دیگر دستگاه‌های فرهنگی استان برگزار شد تا با هماهنگی و پرهیز از فعالیت‌های موازی، برنامه‌ها به شکل هدفمندتری اجرا شود.
نیازی افزود: برگزاری زنگ کتاب، برنامه‌های کتابخوانی، محافل ادبی، رونمایی و نقد کتاب، برنامه سفیر کتاب، حضور در برنامه‌های رادیویی، بازدید مسئولان از کتابخانه‌ها و برگزاری مسابقات کتابخوانی از جمله برنامه‌های پیش‌بینی‌شده برای هفته کتاب است.
وجود ۷۲ کتابخانه عمومی نهادی در خراسان جنوبی
سرپرست اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی خراسان جنوبی در ادامه با تشریح وضعیت زیرساخت‌های کتابخانه‌های عمومی استان گفت: در حال حاضر ۷۲ باب کتابخانه عمومی نهادی در استان فعال است که ۳۰ باب آن در مناطق روستایی قرار دارد و یک کتابخانه سیار نیز در شهرستان قائنات خدمات‌رسانی می‌کند.
وی با بیان اینکه کتابخانه سیار فعلی در پنج نقطه شهرستان قائنات خدمات ارائه می‌دهد، افزود: با پیگیری‌های انجام‌شده و قول مساعد نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، قرار است دو کتابخانه سیار دیگر نیز به خراسان جنوبی اختصاص پیدا کند که امیدواریم یکی از این کتابخانه‌ها در هفته کتاب در شهرستان بیرجند به بهره‌برداری برسد.
نیازی تصریح کرد: سیاست نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور توسعه کتابخانه‌های سیار است؛ چراکه این کتابخانه‌ها با هزینه و زیرساخت کمتر، امکان ارائه خدمات به نقاط محروم و مناطق بیشتری را دارند. یک کتابخانه ثابت معمولاً به یک نقطه خدمات می‌دهد، اما کتابخانه سیار می‌تواند در چندین نقطه خدمات‌رسانی کند.
وی با اشاره به ضرورت توزیع عادلانه امکانات کتابخانه‌ای اظهار کرد: پیگیری افزایش تعداد کتابخانه‌های سیار در استان را ادامه می‌دهیم و این موضوع در نشست‌های مختلف با مسئولان نیز مطرح شده است.
بازنگری در نقشه آمایش کتابخانه‌های استان
وی با اشاره به ضرورت توزیع متوازن کتابخانه‌ها اظهار کرد: توسعه کتابخانه‌ها تنها به معنای افزایش تعداد ساختمان‌ها و زیربناها نیست، بلکه باید بر اساس نیاز جمعیتی، جغرافیایی و دسترسی مخاطبان برنامه‌ریزی شود.
نیازی افزود: در مناطق روستایی، جمعیت بالای ۲ هزار و ۵۰۰ نفر یکی از شاخص‌های پیش‌بینی برای ایجاد کتابخانه است و با توجه به انجام سرشماری جدید، پس از مشخص شدن آمار جمعیتی، طرح آمایش سرزمینی کتابخانه‌های استان نیز مورد بازنگری قرار خواهد گرفت.
سرپرست اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی خراسان جنوبی ادامه داد: در مناطق شهری نیز آمایش کتابخانه‌ای به صورت محله‌محور و با توجه به تقسیمات شهرداری، شریان‌های اصلی شهری و جمعیت محلات انجام می‌شود تا شهروندان، به‌ویژه کودکان و نوجوانان، برای دسترسی به کتابخانه مجبور به عبور از مسیرهای طولانی و معابر اصلی نباشند.
وی با اشاره به وضعیت کتابخانه‌های شهر بیرجند گفت: در حال حاضر ۱۲ کتابخانه نهادی در شهر بیرجند فعال است، اما در بخش‌هایی از جنوب و جنوب شرق شهر با کمبود کتابخانه مواجه هستیم.
نیازی همچنین از همکاری شهرداری بیرجند و سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان در زمینه جمع‌آوری اطلاعات جمعیتی و تقسیمات محلات یاد کرد و افزود: تلاش می‌کنیم با تکمیل آمایش محله‌ای و همکاری سایر دستگاه‌ها، زمینه توسعه خدمات کتابخانه‌ای در مناطق کمتر برخوردار شهر را فراهم کنیم.
ایجاد فضاهای اختصاصی نوجوانان در کتابخانه‌های عمومی
وی با تأکید بر ضرورت بازطراحی کتابخانه‌ها متناسب با نیاز مخاطبان، نوجوانان را از گروه‌های مهم و نیازمند توجه ویژه در برنامه‌ریزی‌های کتابخانه‌ای دانست و اظهار کرد: با توجه به اینکه نوجوانان از بخش کودک فاصله گرفته‌اند و خدمات و فضاهای بخش بزرگسال نیز متناسب با نیازهای سنی و علایق آن‌ها نیست، در برنامه‌های بازطراحی کتابخانه‌ها ایجاد فضاهایی مانند ساختکده، اتاق علم و خلاقیت، اتاق‌های کار گروهی و اتاق فکر برای نوجوانان پیش‌بینی شده است.
سرپرست اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی خراسان جنوبی افزود: پیش از این، یک فرد می‌توانست با یک کد ملی در چند کتابخانه عضو باشد و در آمارها چندین بار محاسبه شود، اما اکنون هر کد ملی در سطح کشور تنها یک بار به عنوان عضو ثبت می‌شود.
وی ادامه داد: بنابراین بخشی از کاهش آماری عضویت به معنای ریزش واقعی اعضا نیست، بلکه حاصل حذف داده‌های تکراری و واقعی‌تر شدن آمارهاست.
کتابخانه‌های عمومی در روزهای جمعه نیز خدمات ارائه می‌کنند
نیازی با اشاره به برنامه فعالیت کتابخانه‌ها در روزهای تعطیل گفت: کتابخانه‌های عمومی استان به جز تعداد محدودی از مناسبت‌های رسمی، از جمله تاسوعا و عاشورا، ۲۲ بهمن و اول فروردین، در سایر روزها خدمات ارائه می‌کنند.
وی افزود: فعالیت کتابخانه‌ها در روزهای پنجشنبه نیز در بسیاری از مراکز ادامه دارد و بر اساس سیاست جدید با هدف تحقق عدالت اجتماعی و دسترسی برابر به امکانات مطالعه، در مرکز هر شهرستان نیز دست‌کم یک کتابخانه در روزهای پنجشنبه فعال است.
نیازی با اشاره به اهمیت فراهم کردن فضای مطالعه برای داوطلبان کنکور و دانش‌آموزان اظهار داشت: باز بودن کتابخانه‌ها در روزهای تعطیل هزینه‌هایی از جمله انرژی، نیروی انسانی و اضافه‌کار کارکنان دارد، اما تلاش کرده‌ایم با دریافت هزینه‌ای جزئی، امکان استفاده از این فضاها را برای اقشار مختلف جامعه فراهم کنیم.
وی افزود: هزینه استفاده از پانسیون‌های مطالعاتی خصوصی برای بسیاری از خانواده‌ها سنگین است و کتابخانه‌های عمومی می‌توانند با فراهم کردن فضای مناسب و کم‌هزینه، فرصت برابر‌تری برای مطالعه و آمادگی داوطلبان آزمون‌ها ایجاد کنند.
دسترسی غیرحضوری به منابع کتابخانه‌های سراسر کشور
سرپرست اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی خراسان جنوبی درباره هوشمندسازی و توسعه خدمات غیرحضوری گفت: در حال حاضر بخش مهمی از خدمات کتابخانه‌ها از طریق سامانه‌های الکترونیکی انجام می‌شود و متقاضیان می‌توانند بدون مراجعه حضوری، ثبت‌نام، جست‌وجوی منابع، تمدید امانت و رزرو کتاب را انجام دهند.
نیازی افزود: اعضای کتابخانه‌ها با ورود به سامانه می‌توانند موجودی کتابخانه‌های عمومی سراسر کشور را جست‌وجو کنند و از محل نگهداری کتاب مورد نظر خود مطلع شوند.
وی با اشاره به ظرفیت کتابخانه روستایی خوانشرف گفت: این کتابخانه با کمک خیران و برخورداری از حدود ۵۰ هزار نسخه کتاب، یکی از کتابخانه‌های بزرگ روستایی کشور از نظر تعداد منابع است و حتی پژوهشگران سایر استان‌ها نیز از طریق سامانه سراسری برای دسترسی به منابع موجود در این کتابخانه اقدام کرده‌اند.
نیازی این امکان را گامی مهم در تحقق عدالت اطلاعاتی دانست و تأکید کرد: دسترسی به منابع کتابخانه‌ای نباید محدود به محل سکونت افراد باشد و سامانه یکپارچه امکان شناسایی و استفاده از منابع موجود در نقاط مختلف کشور را فراهم کرده است.
تعیین تکلیف بدهی شهرداری‌ها به کتابخانه‌های عمومی
نیازی درباره موضوع بدهی شهرداری‌ها به کتابخانه‌های عمومی نیز گفت: در این زمینه اختلافی در نحوه محاسبه ارقام میان کتابخانه‌ها و شهرداری‌ها وجود دارد و هر طرف بر اساس مبنای محاسباتی خود اعدادی را اعلام می‌کند.
وی افزود: با ورود دفتر امور شهری استانداری و پیگیری‌های انجام‌شده مقرر شده است ارقام و مبالغ مورد اختلاف بررسی و محاسبه نهایی از سوی این دفتر به شهرداری‌ها ابلاغ شود.
سرپرست اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی خراسان جنوبی ابراز امیدواری کرد این موضوع طی ماه‌های آینده تعیین تکلیف شود تا زمینه پرداخت سهم قانونی کتابخانه‌ها و رفع اختلافات موجود فراهم شود.
نیازی همچنین با اشاره به اینکه تعیین سرانه مطالعه نیازمند بررسی‌های پژوهشی است، گفت: آمار سرانه مطالعه از طریق مطالعات و پژوهش‌های شورای فرهنگ عمومی احصا می‌شود.
نیازی با اشاره به برنامه ایجاد چنین فضاهایی در کتابخانه‌های استان اظهار کرد: تلاش می‌کنیم مدیریت این بخش‌ها را به خود نوجوانان بسپاریم تا با مشارکت مستقیم آنان، فضایی متناسب با علایق و نیازهای این گروه شکل بگیرد و امیدواریم با تأمین اعتبارات مورد نیاز، اقدامات اجرایی این طرح در سال آینده با جدیت بیشتری دنبال شود.
۱۶ پروژه کتابخانه‌ای فعال در خراسان جنوبی
وی با اشاره به وضعیت پروژه‌های عمرانی کتابخانه‌های استان گفت: در حال حاضر ۱۶ پروژه فعال کتابخانه‌ای در خراسان جنوبی داریم و با وجود محدودیت اعتبارات، امیدواریم تا پایان سال جاری سه کتابخانه و در صورت فراهم شدن شرایط، چهار کتابخانه که عملیات ساختمانی آن‌ها به پایان رسیده است، به بهره‌برداری برسد.
نیازی همکاری بسیج سازندگی، فرمانداران و حمایت استاندار را در پیشبرد پروژه‌های کتابخانه‌ای مؤثر دانست و ابراز امیدواری کرد با تداوم این حمایت‌ها، طرح‌های نیمه‌تمام تکمیل شوند.
سرپرست اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی خراسان جنوبی با اشاره به تغییر رویکرد در تأمین منابع کتابخانه‌ها اظهار کرد: از سال گذشته سیاست خرید کتاب در نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور به سمت کتابدارمحوری حرکت کرده است؛ به این معنا که کتابداران با شناخت نیاز مخاطبان و شرایط فرهنگی، اجتماعی و جغرافیایی هر منطقه، در انتخاب منابع نقش مستقیم دارند.
وی افزود: ممکن است کتابی از نظر علمی و محتوایی ارزشمند باشد، اما در یک منطقه به دلیل تفاوت‌های جمعیتی و فرهنگی، مخاطب چندانی نداشته باشد؛ بنابراین خرید منابع باید بر اساس نیاز واقعی اعضا انجام شود تا میزان استفاده و امانت کتاب افزایش پیدا کند.
نیازی با اشاره به برنامه تأمین منابع از نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران اظهار کرد: در صورت برگزاری حضوری نمایشگاه در سال آینده، تلاش خواهیم کرد نمایندگانی از کتابخانه‌ها و شهرستان‌های استان در این رویداد حضور پیدا کنند و کتاب‌های مورد نیاز کتابخانه‌ها را از نزدیک انتخاب و تأمین کنند.
وی در پاسخ به سؤال پیام خراسان درباره خرید آثار نویسندگان استان گفت: از ابتدای سال جاری حدود ۳۰۰ نسخه از آثار مؤلفان استان خریداری شده است، اما خرید آثار آن‌ها صرفاً به دلیل انتشار در استان انجام نمی‌شود و کتاب‌ها باید از نظر محتوا و کیفیت، معیارهای لازم را کسب کنند.
وی افزود: آثار تولیدشده با استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی نیز باید از نظر اعتبار و کیفیت محتوایی ارزیابی شوند و نمی‌توان هر اثری را بدون بررسی و احراز معیارهای لازم وارد منابع کتابخانه‌ای کرد.
نیازی همچنین تقویت ارتباط کتابخانه‌های عمومی با مدارس را از دیگر سیاست‌های مهم این مجموعه دانست و افزود: این ارتباط باید دوسویه باشد؛ به این معنا که دانش‌آموزان و مدارس بتوانند از ظرفیت کتابخانه‌ها برای اجرای برنامه‌های فرهنگی و آموزشی استفاده کنند و کتابخانه‌ها نیز با حضور در مدارس، فعالیت‌های فرهنگی و ترویجی خود را گسترش دهند.
وی ادامه داد: تقویت پیوند میان مدارس و کتابخانه‌ها می‌تواند زمینه آشنایی بیشتر دانش‌آموزان با کتاب و ایجاد عادت مطالعه را فراهم کند.
سرپرست اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی خراسان جنوبی با تأکید بر ضرورت ارتقای کیفیت فعالیت‌های فرهنگی اظهار کرد: صرف افزایش تعداد برنامه‌ها و برگزاری نشست‌های متعدد، به معنای موفقیت در حوزه فرهنگ نیست، بلکه هر برنامه باید خروجی و اثرگذاری مشخصی داشته باشد.
به گفته نیازی، اجرای برنامه‌های فرهنگی بدون توجه به نتیجه و اثربخشی آن‌ها می‌تواند موجب هدررفت منابع عمومی شود؛ چراکه هر برنامه علاوه بر صرف وقت و نیروی انسانی، هزینه‌های اجرایی و پشتیبانی نیز دارد.
وی افزود: عملکرد کتابخانه‌ها به صورت ماهانه رصد می‌شود و شاخص‌هایی مانند میزان برگزاری برنامه‌های فرهنگی، کیفیت فعالیت‌ها، وضعیت عضویت و میزان امانت کتاب مورد بررسی قرار می‌گیرد.
نیازی با بیان اینکه رسالت اصلی کتابخانه عمومی ترویج مطالعه و امانت کتاب است، خاطرنشان کرد: برنامه‌ریزی‌ها باید به گونه‌ای باشد که در نهایت به افزایش مراجعه، مشارکت اعضا و استفاده بیشتر از منابع کتابخانه‌ای منجر شود.
۳۲ هزار عضو و یک میلیون و ۱۲۷ هزار نسخه منبع در کتابخانه‌های استان
نیازی درباره اعضای کتابخانه‌های عمومی استان گفت: در حال حاضر حدود ۳۲ هزار نفر عضو کتابخانه‌های عمومی خراسان جنوبی هستند و منابع موجود در کتابخانه‌های استان نیز یک میلیون و ۱۲۷ هزار نسخه است.
وی در تشریح دلایل کاهش آمار عضویت در برخی مقاطع اظهار کرد: بخشی از این کاهش به تعطیلی یا کاهش ساعت فعالیت کتابخانه‌ها در دوره‌های خاص و همچنین مدیریت مصرف انرژی مربوط می‌شود، اما عامل مهم دیگر، یکپارچه‌سازی سامانه عضویت در سطح کشور است.