پیام خراسان - مدیرکل تأمین منابع نهاد کتابخانههای عمومی کشور گفت: این نهاد با اجرای طرح «شهرزاد»، خرید و توزیع کتابهای داستان و رمان را برای کتابخانههای عمومی سراسر کشور در دستور کار قرار داد تا حتی در سایه جنگ نیز رویکردی نوین را در مجموعهسازی کتابخانههای عمومی و برقراری عدالت فرهنگی دنبال کند.
به گزارش خبرگزاری صدا وسیما ، مجید خدابخشی افزود: نهاد کتابخانههای عمومی کشور پس از اجرای طرح «قاصدک» برای تأمین منابع حوزه کودک و نوجوان، با اجرای طرح «شهرزاد»، خرید و توزیع کتابهای داستان و رمان را برای کتابخانههای عمومی سراسر کشور در دستور کار قرار داد. این طرح با تکیه بر نیازسنجی از کتابداران، مشارکت کتابخانهها در انتخاب منابع، توجه به عدالت فرهنگی و حمایت از آثار ارزشمند تألیفی و ترجمه، رویکردی نوین را در مجموعهسازی کتابخانههای عمومی دنبال میکند.
وی افزود: کتابخانههای عمومی زمانی میتوانند پاسخگوی نیازهای متنوع مخاطبان باشند که قفسههای آنها همگام با نیازها و سلیقههای روز جامعه پر شوند. بر همین اساس، نهاد کتابخانههای عمومی کشور طی سالهای اخیر با اجرای طرحهای متمرکز تأمین منابع، تلاش کرده است ضمن غنیسازی مجموعه کتابخانهها، دسترسی عادلانهتر مخاطبان به کتاب را در سراسر کشور فراهم کند.
خدابخشی گفت: در همین راستا، طرح «قاصدک» با هدف خرید و ارسال کتابهای حوزه کودک و نوجوان اجرا شد و در ادامه، طرح «شهرزاد» با محوریت خرید و توزیع کتابهای داستان و رمان، فصل تازهای را در تأمین منابع کتابخانهها رقم زد.
مدیرکل تأمین منابع نهاد کتابخانههای عمومی کشور، افزود:طرحهای «قاصدک»، «شهرزاد» و طرحهایی که در آینده اجرا خواهند شد، همگی در راستای مجموعهسازی برای کتابخانههای عمومی هستند. پیش از اجرای طرح «شهرزاد» تلاش کردیم نیاز و خواست کتابخانهها را شناسایی کنیم. سال گذشته از حدود چهار هزار کتابدار و عضو فعال کتابخانه در سراسر کشور نظرسنجی کردیم و از آنها خواستیم نیازهای کتابخانه خود را اعلام کنند. نتیجه این نیازسنجی نشان داد که هر استان و هر کتابخانه نیازهای متفاوتی دارد؛ از منابع کودک و نوجوان گرفته تا رمان، تاریخ، خودیاری، موفقیت و سایر موضوعات. همین نیازسنجی مبنای طراحی طرح «شهرزاد» شد.
وی گفت :انتخاب در این طرح مبتنی بر فهرست پیشنهادی ادارهکل تأمین منابع و انتخابِ نهایی توسط کتابداران بود.
خدابخشی افزود: در این طرح تمامی ۲۷۱۲ کتابخانه فعال نهادی (اعم از شهری، روستایی و سیار) مشارکت داشتند و در مجموع ۱۹۵،۷۹۸ نسخه کتاب توسط همکاران انتخاب شده است.
وی گفت: ما برای خرید و تخصیص منابع مطالعاتی مورد نیاز کتابخانهها میتوانیم از دو مسیر اقدام کنیم: نخست، انتخاب متمرکز توسط ستاد مرکزی بر اساس شناخت کارشناسان؛ و دوم، دخیل کردن نظر و نیاز کتابخانهها از طریق مشارکت کتابداران. روش نخست سالهای متمادی در نهاد تجربه شده و نتایجی در مجموعهسازی داشته است که در جای خود باید درباره آن بحث کرد. از یک سال و نیم پیش، رویکرد اصلی نهاد در تأمین منابع، مشارکت دادن واقعیِ کتابخانهها در بزرگترین فعالیتهای مجموعهسازی است. این مسیر الزاماتی دارد که ادارهکل تأمین منابع گامبهگام در حال تمهید آنهاست؛ از طرح «قاصدک» (خرید کتب کودک و نوجوان) تا «شهرزاد» (خرید رمان).از جمله این الزامات، باور و اعتماد واقعی به نظر کتابداران است. لازمه دیگر این مسیر، ارائه فهرستی حداکثری و متناسب با تنوع بازار نشر و نیاز مخاطب است که زبانی گویا در معرفی آثار داشته باشد و به انتخاب آسان کمک کند. به عنوان مثال، در طرح شهرزاد، فهرست مشتمل بر ۱۳۳۶ عنوان کتاب بود. برای تسهیل در انتخاب، علاوه بر اطلاعات کتابشناسی، مواردی نظیر ژانر کتاب، لینک معرفی از صفحه ناشر، وضعیت موجودی کتاب در کتابخانه، جوایز داخلی و خارجی، اقتباسهای سینمایی و نمایشی، و متمایز کردن پیشنهادهای ویژه کارشناسان با علامت ستاره در فهرست اعمال شده بود. این سبد انتخاب از نظر تعداد عنوان و کیفیتِ ارائه در موضوع داستان و رمان، برای نخستین بار در نهاد تجربه شد.
مدیرکل تأمین منابع نهاد کتابخانههای عمومی کشور اظهار داشت: در طول یک سال و نیم گذشته، طرحی تحت عنوان «تاک» (مخفف «تو انتخاب کن») در سطح کتابخانههای عمومی اجرا شده است. همانطور که از عنوان طرح مشخص است، در این سبد خرید، فهرست پیشنهادی از سمت ادارهکل تأمین منابع وجود ندارد و عناوین مورد نیاز مستقیما توسط کتابداران پیشنهاد میشود. از ترکیب طرح «تاک» با طرحهایی نظیر «قاصدک» و «شهرزاد»، میتوان به ایجاد بستری مناسب برای مجموعهسازی حرفهای در کتابخانهها امیدوار بود.
وی افزود: بخشی از این نیاز باید در تهیه فهرست اولیه لحاظ شود که به مسیر طی شده برای رسیدن به فهرستی درخور اشاره کردم. بخش دیگر را نیز با سپردنِ حق انتخاب به خودِ کتابخانهها تأمین کردیم.
خدابخشی گفت: یکی از اتفاقات مهم این دوره، کاهش چشمگیر زمان ارسال کتابها بود. با تغییر در مراحل سفارش و توزیع، اولین بسته کتابها در بازه زمانی کمتر از سه هفته پس از پایان ثبت سفارشها به کتابخانههای سراسر کشور ارسال شد که در مقایسه با دورههای گذشته، صرفهجویی بیشتری در زمان صورت گرفته است. این موضوع زمانی معنادارتر میشود که بدانیم این فرایند در شرایط جنگ و دفاع میهنی (دفاع از میهن) محقق شده است.
وی افزود:موفقیت طرحی مانند شهرزاد باید در افزایش امانت و بیشتر خوانده شدن کتابها نمایان شود؛ هرچند پیش از این در نهاد، سنجه (محک) دقیقی برای سنجش آن وجود نداشت. با این حال، در این نوبت از خرید، برای پاسخ به این نیاز در سامانه «سامان»، نوع تهیه کتابها با عنوان «خرید متمرکز-شهرزاد» ثبت میشود تا امکان رصد میزان امانت و استقبال از این کتابها فراهم شود.
خدابخشی اظهار داشت: در همین مدت کوتاه، بازخوردهای مثبت و دلگرمکنندهای از سوی ناشران به نهاد منتقل شده است. تغییر معنادار در رویکرد ارسال تازههای نشر توسط ناشران، یکی از نمودهای ملموس تأثیر خرید «شهرزاد» است.
وی افزود: سازوکار نهاد بهگونهای است که ناشران از زمان دقیق اجرای طرحهای خرید مطلع نمیشوند تا نتوانند بر روند آن اثر بگذارند. ضمنا ملاک انتخاب کتابها صرفاً شاخصهای کارشناسی، کیفیت آثار، نیاز مخاطب و تناسب با بازار نشر است.
مدیرکل تأمین منابع نهاد کتابخانههای عمومی کشور گفت: طبیعی است که به دلیل غلبه کتابهای ترجمه در میان آثار پرمخاطبِ داستانی، سهم این آثار در فهرست پیشنهادی بیشتر باشد؛ اما نگاه ما صرفا معطوف به ترجمه نیست. معتقدیم آثار تألیفی ارزشمند نویسندگان ایرانی باید دیده شوند و اگر کتابی امتیاز لازم را کسب کند، حتما در فهرست جای میگیرد. هدف ما ایجاد توازن است تا مخاطب در کنار آثار شاخص ترجمه، به بهترین آثار ایرانی نیز دسترسی داشته باشد. کتابخانه عمومی باید پاسخگوی همه سلایق باشد. برای مثال در فهرست اخیر، حدود ۴۰ درصد عناوین به کتابهای تألیفی اختصاص داشت.
خدابخش افزود: مطالعه کتاب تجربهای است که هیچ رسانه دیگری جایگزین آن نمیشود. مأموریت ما در ادارهکل تأمین منابع، فراهم کردن دسترسی مخاطبان به بهترین و متنوعترین منابع مکتوب است.
وی در پایان گفت: علاوه بر مجموعهسازی مؤثر در حوزه قصه و رمان، مهمترین دستاورد این طرح، تجربه یک کار حرفهای و کارشناسی در سطح ملی بود. حاصل کار دقیق کارشناسان در قالب فهرستی تخصصی در اختیار کتابداران قرار گرفت و در عین حال، به تشخیص حرفهای و شناخت میدانی آنها از نیاز مخاطب اعتماد شد تا انتخاب نهایی را انجام دهند. این مشارکت، علاوه بر نزدیک کردن منابع به نیاز واقعی کتابخانهها، سرمایهای ارزشمند برای آینده نهاد ایجاد کرد.